Koudemiddel-vulling checken zonder weegschaal — kan dat?

Een koudemiddelvulling beoordelen zonder dat er een elektronische vulweegschaal bij de hand is — het kan, en de meeste ervaren monteurs gebruiken deze technieken dagelijks als aanvullende check naast (niet in plaats van) wegen. Dit artikel zet de drie meest gebruikte meetmethoden op een rij — druk/temperatuur-tabellen, oververhitting/onderkoeling en het kijkglas — en legt uit waar hun grenzen liggen.

Waarom je normaal gesproken sowieso weegt

Voor de registratie blijft wegen de norm. Onder BRL 100 geldt voor koudemiddel-weegschalen een minimale nauwkeurigheid van 0,1 kg bij cilinders onder 30 kg en 1 kg bij cilinders van 30 kg of meer (bron: brl100.nl (opent in nieuw tabblad)). Die kg-cijfers heb je nodig voor de mutatie in je koudemiddel-balans — de methoden hieronder vertellen je iets over de kwaliteit van de vulling, maar leveren geen exact gewicht op dat je zo op een werkbon kunt zetten.

Methode 1: druk/temperatuur-tabellen (verzadigingscurve)

Elk koudemiddel heeft een vaste relatie tussen druk en verzadigingstemperatuur — vastgelegd in een druk/temperatuur-tabel of -app per koudemiddeltype. Door de gemeten druk op te zoeken, weet je bij welke temperatuur het middel op dat punt zou moeten verdampen of condenseren.

Deze tabel alleen zegt niets over de hoeveelheid koudemiddel in het systeem — hij zegt alleen of de gemeten temperatuur bij de gemeten druk past. Vullen puur "op druk" is daardoor onvoldoende, omdat de druk sterk wordt beïnvloed door omgevingstemperatuur en belasting van het systeem. De tabel is de basis waarmee je vervolgens oververhitting en onderkoeling berekent (zie hieronder) — pas die combinatie zegt iets over de vulling zelf.

Let op bij mengsels: koudemiddelen zoals R-410A hebben een kleine glijtemperatuur — een verdamping- of condensatietraject in plaats van één vast punt. Gebruik dus altijd de tabel of app die specifiek voor het aanwezige koudemiddeltype is gemaakt, niet een tabel van een ander middel.

Methode 2: oververhitting en onderkoeling meten

Dit is de meest gebruikte praktijkmethode om een vulling te beoordelen zonder te wegen:

• Oververhitting — het verschil tussen de werkelijke zuiggastemperatuur en de verzadigingstemperatuur bij de gemeten zuigdruk. Voorkomt dat er nog vloeistof de compressor bereikt ("nat draaien").
• Onderkoeling — het verschil tussen de verzadigingstemperatuur bij de gemeten condensatiedruk en de werkelijke vloeistoftemperatuur na de condensor.

Bij systemen met capillaire inspuiting of een DX-systeem zonder vloeistofvoorraadvat geldt als vuistregel: is de oververhitting goed én is er enige onderkoeling, dan is het systeem naar behoren gevuld. Is er veel onderkoeling, dan is het systeem overvuld (bron: Koudecentraal — Onderkoeling en oververhitting (opent in nieuw tabblad)).

De exacte streefwaarden voor oververhitting en onderkoeling verschillen per systeemtype, expansieapparaat en fabrikant — een universeel "goed getal" bestaat niet. Controleer bij twijfel het typeplaatje of de installatiehandleiding van het specifieke systeem in plaats van te varen op een vuistregel uit een ander project.

Methode 3: het kijkglas (sight glass)

Een kijkglas in de vloeistofleiding laat je meekijken naar de stroming: een heldere, bubbelvrije vloeistofkolom wijst op een voldoende gevuld systeem, terwijl dichte of aanhoudende bubbels duiden op te weinig koudemiddel of onvoldoende onderkoeling (bron: Miracle Refrigeration — Refrigerant Sight Glass (opent in nieuw tabblad)).

Twee kanttekeningen:

• Niet elk systeem heeft er een. Veel kleinere split-units en warmtepompen zijn niet standaard met een kijkglas uitgerust.
• Minder eenduidig bij mengsels met glijtemperatuur. Omdat een glijdend koudemiddel over een temperatuurtraject verdampt of condenseert in plaats van op één vast punt, is het omslagpunt "bubbels naar helder" in de praktijk minder scherp dan bij een enkelvoudig middel zoals R-32. Gebruik het kijkglas bij mengsels dus als eerste indicatie, en bevestig met de druk/temperatuur- en oververhitting/onderkoeling-methode.

Wat deze methoden wél en niet vervangen

Alle drie de methoden zeggen iets over de kwaliteit van de vulling — draait het systeem binnen de verwachte marges, is er kans op nat draaien, is er overvulling. Geen van alle levert het exacte kg-cijfer op dat je nodig hebt voor de administratie. Voor die registratie blijft een gekalibreerde weegschaal het uitgangspunt; zie kalibratie meetapparatuur BRL 100 voor de eisen daaromtrent. In de praktijk combineren de meeste monteurs beide: wegen voor het exacte gewicht op de werkbon, en druk/temperatuur/oververhitting/onderkoeling als functionele controle dat de vulling ook daadwerkelijk klopt.

Verder lezen

• Koudemiddel-balans: praktische gids — waarom het exacte kg-cijfer per mutatie nodig blijft
• Kalibratie meetapparatuur BRL 100 — eisen aan weegschalen, manifolds en thermometers
• R32 vs. R410A vs. R454B — verschillen tussen enkelvoudige middelen en mengsels

Disclaimer: dit artikel beschrijft praktische meetmethoden en vervangt geen kalibratie- of registratieverplichtingen onder BRL 100 of de F-gassenverordening. Streefwaarden voor oververhitting en onderkoeling verschillen per systeem — raadpleeg bij twijfel de installatiehandleiding of neem contact op via /contact.