Zzp'er in de koeltechniek: aan welke certificaten en verzekeringen moet je voldoen?

Je bent zzp'er, je sleutelt aan koelinstallaties en warmtepompen, en je merkt dat "even een VCA-cursus en een KVK-inschrijving" bij lange na niet genoeg is. In de koeltechniek gelden voor eenmanszaken dezelfde certificeringsplichten als voor grote installatiebedrijven — alleen moet je ze in je eentje dragen. Dit artikel zet op een rij welke certificaten je persoonlijk nodig hebt, wanneer je zelf een bedrijfscertificaat moet hebben, en welke verzekeringen de moeite waard zijn om te overwegen.

BRL 200: het persoonscertificaat is er altijd, zonder uitzondering

Werk je aan apparatuur met F-gassen — airco's, warmtepompen, koelinstallaties, gekoeld transport — dan heb je een geldig BRL 200-persoonscertificaat nodig (categorie A1, A2, B, C, D of E, afhankelijk van het type werk). Dat geldt voor iedereen die dit werk uitvoert, dus ook voor zzp'ers, en er bestaat geen uitzondering op basis van bedrijfsgrootte. Dit certificaat is 7 jaar geldig.

Hoe je dit certificaat aanvraagt en wat de examens per categorie inhouden, staat in F-gassen-certificaat aanvragen: zo werkt 't en BRL 200 F-gassen — wat het persoonscertificaat van je monteur regelt.

BRL 100: het bedrijfscertificaat — hier wordt het voor zzp'ers minder eenduidig

Het BRL 100-bedrijfscertificaat is bedoeld voor bedrijven die zelfstandig werkzaamheden uitvoeren aan F-gasinstallaties van derden (klanten). De officiële voorlichting van Ondernemersplein/ILT is daarin stellig: als zzp'er die met F-gassen werkt, heb je zowel een persoonscertificaat (BRL 200) als een bedrijfscertificaat (BRL 100) nodig. Dit is de regel waar je in de praktijk vanuit moet gaan.

Daarnaast circuleren bij certificerende instellingen en opleiders beschrijvingen van een mogelijke uitzondering: als je als zzp'er uitsluitend werkt op basis van een schriftelijke overeenkomst waarin een al BRL 100-gecertificeerd bedrijf vastlegt dat jij namens hén F-gassenhandelingen verricht, zou je geen eigen bedrijfscertificaat hoeven te hebben. Deze uitzondering wordt niet consistent en niet met dezelfde stelligheid vermeld op de kanalen die we voor dit artikel geraadpleegd hebben — de ene bron beschrijft hem expliciet, de andere (waaronder de ILT-voorlichting zelf) noemt hem niet.

Neem dit dus niet zomaar aan zonder het zelf te laten bevestigen. Vraag bij je certificerende instelling (Kiwa, DEKRA, Bureau Veritas, SGS of vergelijkbaar) of bij de opdrachtgever die je dit voorlegt, expliciet na of jouw situatie onder deze constructie valt — en leg de schriftelijke overeenkomst dan ook echt vast, mondelinge afspraken zijn onvoldoende. Werk je voor wisselende klanten of zelfstandig, ga er dan van uit dat je gewoon je eigen BRL 100 nodig hebt.

Een tweede punt om in gedachten te houden: als je structureel en (bijna) uitsluitend onder het certificaat van één opdrachtgever werkt, raakt dat inhoudelijk dicht bij de criteria die de Belastingdienst gebruikt om schijnzelfstandigheid te beoordelen (Wet DBA). Certificering en fiscale zelfstandigheid zijn twee aparte toetsen, maar een constructie die voor de ene vraag handig is, kan voor de andere vraag juist een risico opleveren. Overweeg dit met een boekhouder of jurist te bespreken voordat je een vaste "namens"-constructie aangaat.

Meer over wat BRL 100 precies inhoudt en hoe de audit werkt: Wat is BRL 100 en waarom raakt het jouw werkbon? en BRL 100-jaarcontrole: dit verwacht de auditor.

STEK: bedrijfscertificering, ook voor een eenmanszaak

STEK is een apart certificeringsschema voor koudetechnische bedrijven, met basisvereisten rond kwaliteit, duurzaamheid en veiligheid plus modules per toepassing (F-gassen, CO₂, warmtepompen). Ook hier geldt: werkzaamheden mogen alleen worden uitgevoerd door een gecertificeerde monteur die werkzaam is bij een gecertificeerd bedrijf. Voor een zzp'er die zelfstandig voor derden werkt of zelf F-gassen wil in- of verkopen, is een eigen STEK-bedrijfscertificaat dus relevant. Werk je uitsluitend voor een al gecertificeerd bedrijf onder een vergelijkbare schriftelijke constructie als hierboven beschreven, dan kan dat net als bij BRL 100 anders liggen — check dit rechtstreeks bij STEK.

Het verschil tussen STEK en BRL 100, en welke van de twee (of beide) voor jouw werkzaamheden relevant is, staat uitgewerkt in STEK vs BRL 100 — wat is het verschil, en welke heb je nodig?

Is een bedrijfscertificaat als zzp'er praktisch haalbaar?

BRL 100 en STEK zijn oorspronkelijk bedrijfscertificeringen, met eisen op het gebied van kwaliteitssysteem, administratie, logboeken en jaarlijkse audits — dat is voor een eenmanszaak een reëel tijds- en kostenbeslag naast je uren op de weg. Voordat je hier tijd en geld in steekt, is het de moeite waard om voor jezelf scherp te krijgen:

• Werk je structureel zelfstandig voor eindklanten, of vrijwel uitsluitend als onderaannemer voor één of enkele gecertificeerde bedrijven?
• Is er een schriftelijke overeenkomst mogelijk die je vrijstelt van een eigen bedrijfscertificaat, en is dat bevestigd door de certificerende instelling zelf?
• Weegt de investering op tegen het soort opdrachten dat je zonder eigen bedrijfscertificaat misloopt?

Zonder BRL 200-persoonscertificaat kun je hoe dan ook niet werken — dat is niet onderhandelbaar en de risico's van doorwerken zonder geldig certificaat zijn niet gering, zie ILT-boetes F-gassen: risico's zonder geldig certificaat.

Verzekeringen: geen wettelijke plicht, wel een reële afweging

Anders dan de certificeringsplicht is een aansprakelijkheidsverzekering voor een zzp-installateur in de koeltechniek niet wettelijk verplicht. In de praktijk vraagt een opdrachtgever, hoofdaannemer of brancheorganisatie er echter regelmatig wél om als voorwaarde voor een opdracht of lidmaatschap. Twee verzekeringen komen in deze branche het vaakst terug:

• Bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering (AVB) — dekt schade die jij, je gereedschap of je (eventuele) product aan anderen of andermans eigendom toebrengt. Denk aan een lekkage bij een klant of schade aan een installatie tijdens werkzaamheden.
• Beroepsaansprakelijkheidsverzekering (BAV) — dekt financiële schade bij een klant die het gevolg is van een fout of nalatigheid in je vakuitoefening, bijvoorbeeld een verkeerd advies of een gemiste storing die tot vervolgschade leidt.

Daarnaast is het voor een zzp'er zonder personeel de moeite waard om te kijken naar een arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) — als jij uitvalt, valt de omzet ook stil — en naar een materieel- of gereedschapsverzekering voor je meetapparatuur en vulset. Voor concrete polisvoorwaarden en dekkingsbedragen kun je het beste offertes vergelijken bij verschillende verzekeraars of een assurantietussenpersoon in de installatiebranche; dat gaat dit artikel niet voor je invullen, omdat dekking en premie sterk per verzekeraar en risicoprofiel verschillen.

Meer achtergrond over wat een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering in de koeltechniek precies dekt en waar je op moet letten: Bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering voor koeltechniek-bedrijven

Kort samengevat: de checklist voor de zzp'er

• BRL 200-persoonscertificaat (categorie afhankelijk van je werk): altijd verplicht, geen uitzondering.
• BRL 100-bedrijfscertificaat: in beginsel ook zelf verplicht als je zelfstandig voor derden werkt; een mogelijke uitzondering bij een schriftelijke "namens"-overeenkomst met een gecertificeerd bedrijf is niet eenduidig bevestigd — check dit zelf bij je certificerende instelling.
• STEK-bedrijfscertificaat: relevant als je zelfstandig koudetechnische werkzaamheden voor derden verricht of zelf F-gassen ver- of inkoopt.
• KVK-inschrijving als eenmanszaak, plus een goed beeld van de zzp-criteria van de Belastingdienst als je vooral voor één opdrachtgever werkt.
• Bedrijfsaansprakelijkheids- en/of beroepsaansprakelijkheidsverzekering: niet wettelijk verplicht, vaak wel een opdrachtvoorwaarde.
• AOV en een materieelverzekering: geen certificeringskwestie, maar wel een praktische afweging voor een eenmanszaak.