Productverbod-tijdlijn F-gassen per koudemiddel

Er lopen bij F-gassen twee verschillende soorten regels door elkaar, en dat leidt tot verwarring op de werkvloer: het quotum (hoeveel koudemiddel fabrikanten en importeurs samen op de EU-markt mogen brengen) en het productverbod (welk koudemiddel in wélke apparatuur helemaal niet meer verkocht mag worden, ongeacht quotum). Dit artikel gaat alleen over dat tweede: de productverbod-tijdlijn uit Bijlage IV van Verordening (EU) 2024/573.

Productverbod versus quotum: het verschil dat vaak misgaat

• Quotum. Regelt de totale hoeveelheid CO2-equivalent die fabrikanten/importeurs jaarlijks in de EU op de markt mogen brengen. Een lager quotum betekent schaarste en hogere prijzen, maar geen verbod op een specifiek koudemiddel in een specifiek toestel. Zie F-gas-quota 2027: hoe bereid je je bedrijf voor? voor de quotum-cijfers.
• Productverbod (Bijlage IV, art. 11 EU 2024/573). Verbiedt het in de handel brengen van specifieke categorieën nieuwe apparatuur zodra die apparatuur een koudemiddel bevat boven een bepaalde GWP-grens, vanaf een vaste datum. Dit werkt onafhankelijk van het quotum: ook als er nog quotum over is, mag je na de verboddatum die apparatuur-categorie met dat koudemiddel niet meer nieuw verkopen.

Beide staan in dezelfde verordening, maar het zijn losse instrumenten met losse tijdlijnen. Voor de volledige achtergrond van de verordening zelf: Nieuwe F-gassenverordening (EU 2024/573).

De productverbod-tijdlijn per toestelcategorie

Bijlage IV deelt apparatuur op in subcategorieën — zelfstandig (plug-in) versus split-systeem, vulling in kg, vermogen in kW — met elk hun eigen datum. Dat maakt één simpele vuistregel onmogelijk; hieronder de hoofdlijnen, geverifieerd tegen de officiële samenvatting van de Europese Commissie en gecrosscheckt met het handboek van de Nederlandse Douane:

• Huishoudelijke koelkasten en vriezers — GWP 150 of meer verboden sinds 1 januari 2015 (al van kracht onder de voorloper-verordening 517/2014).
• Multipack centrale koelsystemen (>40 kW) — GWP 150 of meer verboden sinds 2022.
• Zelfstandige commerciële koeling (plug-in) — HFK's met GWP 150 of meer al verboden sinds 1 januari 2022; sinds 1 januari 2025 is dat verbod uitgebreid naar overige F-gassen met GWP ≥150.
• Single-split airco/warmtepomp, vulling < 3 kg — GWP 750 of meer verboden sinds 1 januari 2025.
• Zelfstandige (plug-in) airco/warmtepomp t/m 12 kW — GWP 150 of meer verboden vanaf 1 januari 2027 (veiligheidsuitzondering tot GWP 750); alle F-gassen verboden vanaf 1 januari 2032 (veiligheidsuitzondering tot GWP 750).
• Split air-to-water-systemen t/m 12 kW — GWP 150 of meer verboden vanaf 1 januari 2027.
• Split air-to-air-systemen t/m 12 kW — GWP 150 of meer verboden vanaf 1 januari 2029. Dit is de categorie waar de meest voorkomende consumenten- en kleinzakelijke split-airco's onder vallen, en de datum die het vaakst over het hoofd wordt gezien.
• Alle split-systemen t/m 12 kW — alle F-gassen verboden vanaf 1 januari 2035 (veiligheidsuitzondering).
• Split-systemen > 12 kW — GWP 750 of meer verboden vanaf 1 januari 2029; GWP 150 of meer verboden vanaf 1 januari 2033.

Bron: samenvatting van de Europese Commissie (opent in nieuw tabblad), gecrosscheckt met het handboek van de Nederlandse Douane (opent in nieuw tabblad). Check voor jouw specifieke toestel-type altijd Bijlage IV zelf op eur-lex.europa.eu (opent in nieuw tabblad) — een verkeerd ingeschatte subcategorie (zelfstandig vs. split, air-to-air vs. air-to-water, vulling in kg) kan een boete opleveren.

Praktisch vertaald naar veelgebruikte koudemiddelen: R-410A (GWP 2.088) en R-404A (GWP 3.922) vallen ruim boven elke drempel in dit overzicht en zijn dus, per categorie, al vroeg in de tijdlijn uitgesloten voor nieuwe apparatuur. R-32 (GWP 675) blijft toegestaan zolang de geldende drempel voor de categorie op 750 of hoger staat — maar zodra die drempel naar 150 zakt, valt ook R-32 er in principe onder. Voor de meest voorkomende split air-to-air-systemen tot 12 kW is dat al vanaf 1 januari 2029, niet pas in 2033 of 2035. Zie de volledige waarden in de GWP-tabel.

Wat betekent 'in de handel brengen' precies?

Het productverbod raakt het moment van eerste verkoop van nieuwe apparatuur binnen de EU — niet bestaande installaties. Concreet:

• Nieuwe apparatuur na de verboddatum: mag niet meer verkocht, geleverd of geïmporteerd worden als de GWP boven de grens zit.
• Bestaande installaties: mogen blijven draaien en gerepareerd worden. Onderdelen voor reparatie/onderhoud van bestaande apparatuur vallen buiten het productverbod.
• Apparatuur al legaal verkocht vóór de verboddatum: mag nog een jaar na de verboddatum verder geleverd worden aan een andere partij (doorverkoop), mits aantoonbaar is dat de eerste verkoop vóór de deadline plaatsvond.

Onderhoud van bestaande apparatuur: een aparte tijdlijn (art. 13)

Naast het productverbod (nieuwe apparatuur) staat er in de verordening nóg een aparte tijdlijn: een verbod op het gebruik van bepaald koudemiddel bij onderhoud/service van bestaande installaties (art. 13). Dat is dus geen productverbod, maar een servicebeperking — en de datums verschillen. Volgens de AREA F-Gas Guide (editie oktober 2024, gebaseerd op art. 13 van de verordening):

• Koelinstallaties: onderhoud/service met nieuw (virgin) koudemiddel met GWP 2.500 of meer is verboden vanaf 1 januari 2025, met een uitzondering voor teruggewonnen/gereclaimed koudemiddel tot 1 januari 2030.
• Warmtepomp- en airco-installaties: dezelfde grens (GWP 2.500 of meer) geldt vanaf 1 januari 2026, met uitzondering voor teruggewonnen/gereclaimed koudemiddel tot 1 januari 2032.
• Uitzonderingen: militaire apparatuur en diepvriesapparatuur onder -50°C vallen buiten deze servicebeperking.

Dit raakt dus direct R-404A (GWP 3.922) en R-507A (GWP 3.985) in onderhoudswerk — ook op bestaande installaties die je zelf niet nieuw hoeft te verkopen.

Wat moet je nu praktisch doen?

• Check je verkoop-portfolio, niet alleen je bestaande installaties. Vraag je leverancier per toestel-categorie (zelfstandig/split, air-to-air/air-to-water, capaciteit in kW, vulling in kg) welke verboddatum van toepassing is — de subcategorieën in Bijlage IV zijn preciezer dan een vuistregel.
• Plan retrofit-scenario's niet pas tegen 2033. R-32 in kleinere split air-to-air-systemen loopt al in 2029 tegen de GWP150-grens aan — voor veel installateurs eerder dan verwacht.
• Houd onderhoud en nieuwverkoop apart in je administratie. Het productverbod en het serviceverbod hebben andere datums en andere uitzonderingen — een koudemiddel-balans die dit onderscheid niet vastlegt, maakt een audit lastiger. Zie koudemiddel-balans: praktische gids.
• Vraag bij twijfel de exacte subcategorie na bij je branchevereniging (NVKL, Techniek Nederland) of raadpleeg Bijlage IV rechtstreeks — de kg/kW-grens tussen subcategorieën bepaalt welke datum voor jouw specifieke project geldt.

Verder lezen

• Nieuwe F-gassenverordening (EU 2024/573) — de bredere context van de verordening.
• F-gas-quota 2027: hoe bereid je je bedrijf voor? — het quotum-instrument, los van het productverbod.
• GWP-waarden koudemiddelen tabel — de GWP-cijfers achter elke drempel in dit artikel.

Disclaimer: Deze tijdlijn is samengesteld op basis van Bijlage IV bij Verordening (EU) 2024/573 en secundaire, onderling gecrosschekte bronnen (Europese Commissie, Nederlandse Douane, brancheliteratuur) — niet op basis van een directe, volledige raadpleging van de juridische tekst van Bijlage IV zelf, omdat die niet als doorzoekbare tekst kon worden opgehaald. Voor de exacte kg/kW-grens van jouw specifieke toestel-categorie: raadpleeg Bijlage IV op eur-lex.europa.eu (opent in nieuw tabblad) of vraag een gespecialiseerd adviseur via /contact.