PED-drukapparatuurkeuring bij koelinstallaties: wanneer geldt het?

Een koelinstallatie moet vaak aan twee heel verschillende regimes voldoen: de F-gassen-verordening en STEK/BRL 100 regelen koudemiddel, lekverlies en de vakbekwaamheid van je bedrijf — de Richtlijn Drukapparatuur (PED, 2014/68/EU) regelt iets anders: de veiligheid van het drukvat en de leidingen zelf, met CE-markering en keuring als resultaat. Beide regimes kunnen tegelijk gelden voor dezelfde installatie, en dat leidt in de praktijk regelmatig tot verwarring. Dit artikel legt uit wanneer de PED van toepassing is en wat dat concreet betekent.

Wat is de PED en wanneer geldt hij voor een koelinstallatie

De PED is de Europese richtlijn 2014/68/EU voor drukapparatuur, sinds 19 juli 2016 volledig van toepassing (NVKL (opent in nieuw tabblad)). In Nederland is de richtlijn omgezet in het Warenwetbesluit drukapparatuur 2016 (WBDA) en de bijbehorende Warenwetregeling drukapparatuur.

De kern: drukapparatuur met een maximaal toelaatbare druk (PS) van meer dan 0,5 bar valt onder de PED. Een koelinstallatie werkt met koudemiddel onder druk in leidingen, compressor, condensor en verdamper — en zit daarmee vrijwel altijd boven die 0,5 bar-grens. Dat betekent dat de PED naast de F-gassen-verordening van toepassing is, niet in plaats daarvan (NVKL (opent in nieuw tabblad); Kiwa (opent in nieuw tabblad)).

Categorie I tot en met IV: wat de indeling bepaalt

De PED deelt drukapparatuur in via de tabellen in Bijlage II van de richtlijn, op basis van een combinatie van ontwerpdruk (PS), volume of leidingdiameter, en de fluïdumgroep van het koudemiddel (groep 1 = gevaarlijke stoffen zoals ontvlambare of toxische middelen, groep 2 = overige stoffen). Hoe hoger het risico, hoe hoger de categorie: I is het laagst, IV het hoogst. Apparatuur die onder de laagste drempel blijft, valt onder artikel 4.3 ("goed vakmanschap") en heeft geen CE-markering nodig.

Welke categorie precies van toepassing is op jouw installatie hangt af van het specifieke koudemiddel, de vulling en het ontwerp — dat is per installatie anders. Controleer dit bij een aangewezen instantie zoals Kiwa (opent in nieuw tabblad) of gebruik het NVKL-infoblad (opent in nieuw tabblad) om de categorie van een concrete installatie te bepalen — een kant-en-klare tabel met alle grenswaarden past niet betrouwbaar in één alinea.

CE-markering: wie is de 'fabrikant'

Belangrijk voor installateurs: wie units samenbouwt — bijvoorbeeld een binnen- en buitenunit met leidingwerk tot één samenstel verbindt — geldt onder de PED als fabrikant van dat samenstel, met dezelfde verplichtingen als een fabrikant van drukapparatuur, inclusief CE-markering (NVKL (opent in nieuw tabblad)). Voor categorie I wordt CE-markering aangebracht zonder identificatienummer van een aangemelde instantie; voor categorie II tot en met IV moet het identificatienummer van de Notified Body (NoBo) op de markering staan (bron: Kiwa (opent in nieuw tabblad)).

Keuring vóór ingebruikname en herkeuring

Voor categorie II tot en met IV is onafhankelijke beoordeling door een aangemelde instantie verplicht tijdens de bouwfase. Voor categorie III en IV geldt daarnaast een wettelijke Keuring vóór Ingebruikname (KvI), uitgevoerd door een aangewezen keuringsinstelling of keuringsdienst van gebruikers, met als resultaat een Verklaring van Ingebruikneming (VvI) — grondslag: artikel 21 van het Warenwetbesluit drukapparatuur 2016 (WBDA 2016; de oorspronkelijke Warenwetbesluit drukapparatuur uit 1999 is per 19 juli 2016 ingetrokken en vervangen) (Kiwa (opent in nieuw tabblad)).

Daarna geldt periodieke herkeuring, eveneens verplicht gesteld onder het WBDA 2016. De concrete termijnen worden bij ministeriële regeling per type apparatuur vastgesteld; in de praktijk wordt vaak een eerste herkeuring vier jaar na ingebruikname gehanteerd, met vervolgtermijnen van doorgaans zes jaar afhankelijk van de verwachte aantasting van de installatie (Kiwa (opent in nieuw tabblad)). Controleer de exacte termijn voor jouw installatie op de Verklaring van Ingebruikneming zelf of bij je keuringsinstelling — dit is niet voor elke installatie identiek. De Nederlandse Arbeidsinspectie houdt toezicht op de naleving van deze keuringsverplichtingen in de gebruiksfase (NVKL (opent in nieuw tabblad)).

PED is geen vervanging van STEK of F-gassen

De drie regimes lopen naast elkaar en dekken elk iets anders:

• F-gassen-verordening (EU) 2024/573. Regelt lekcontrole, koudemiddel-administratie en de logboekplicht — zie de F-gassen-verordening uitgelegd.
• STEK / BRL 100. Regelt de vakbekwaamheid en procescertificering van je bedrijf als installateur — zie STEK: het bedrijfscertificaat in de praktijk.
• PED (2014/68/EU). Regelt het ontwerp, de bouw, de CE-markering en de keuring van het drukvat en de leidingen zelf — los van wie het koudemiddel beheert.

Eén installatie kan dus tegelijk STEK-gecertificeerd, F-gassen-logboekplichtig én PED-categorie III zijn. Dat zijn drie aparte dossiers, niet één.

Dit vastleggen in je administratie

De PED-keuring zelf voer je niet zelf uit — dat doet een aangewezen keuringsinstelling. Wel is het verstandig om de Verklaring van Ingebruikneming, de PED-categorie en de eerstvolgende herkeuringsdatum per installatie vast te leggen, zodat je niet afhankelijk bent van een losse map. In installatiebeheer leg je dit soort installatie-specifieke gegevens vast naast de koudemiddel- en onderhoudsdata; het logboeken-onderdeel houdt bij wanneer een volgende keuring of controle verwacht wordt.

Verder lezen

• Europese F-gassen-verordening 2024/573 uitgelegd
• STEK-keurmerk: het bedrijfscertificaat in de praktijk
• Koudemiddel-balans: een praktische gids

Disclaimer: dit artikel is een inleiding in eenvoudige taal en geen uitputtende juridische analyse. De exacte PED-categorie, keuringstermijnen en verplichtingen hangen af van je specifieke installatie (koudemiddel, vulling, ontwerpdruk) en worden aangewezen bij ministeriële regeling. Laat de categorie-indeling en het keuringsregime van jouw installatie altijd vaststellen door een aangewezen keuringsinstelling zoals Kiwa, of vraag advies via /contact bij twijfel.